Herstelondersteuning

De RIBW is gericht op het herstel van haar cliënten. Onze begeleiding staat in dienst van het herstelproces en heeft tot doel de cliënt te leren zo veel mogelijk zichzelf te helpen. Het gaat er om dat de cliënten hun weg naar herstel verkennen en de weg vinden naar hun eigen kracht en het leven dat zij willen leven. 

Nederland

In Nederland leven circa 160.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Voor velen onder ons is het niet vanzelfsprekend om mensen die leven met een langdurige psychische kwetsbaarheid in de eerste plaats als mens, burger, wijkbewoner en buur te ervaren. We zien eerder het ziektebeeld – en dus een patiënt – dan de mens erachter. Voordat cliënten bij de RIBW in begeleiding komen, hebben zij vaak al heel wat meegemaakt. Verlies van eigenwaarde, van dromen en van een onbezorgd leven en een toekomst. De extra problemen en reacties vanuit de samenleving versterken het gevoel van onzekerheid en angst en het gevoel niet meer mee te kunnen doen in deze maatschappij. Goede begeleiding begint daarom met iemand leren kennen en luisteren naar zijn verhaal. Het verhaal achter de diagnose dat bestaat uit wensen, dromen en vragen over heden, verleden en toekomst.

Ondersteuning

Herstelondersteuning gaat uit van cliënten en hun zelfbeschikkingsrecht en kijkt naar hen als ervaringsdeskundigen, als autonome mensen die door reacties in de maatschappij en hulpverlening kwetsbaar zijn geworden. Herstel vindt plaats als mensen zich voorbij deze kwetsbaarheden kunnen bewegen, hun eigen zelfstandigheid kunnen vinden en een waardevolle plek in de wereld kunnen veroveren. Om de visie op herstelondersteuning te realiseren, legt de RIBW meer de nadruk op het bereiken van een gewenst leven dan op het verminderen van de symptomen.

Wat is herstellen?

Herstellen is geen methodiek voor begeleiders, maar iets dat cliënten zelf doen. Begeleiders kunnen ruimte maken om herstelprocessen te ondersteunen. Bij herstel denken we al gauw aan genezen van een ziekte. De symptomen verdwijnen en de ziekte gaat over. In de psychiatrie wordt met het woord herstel iets anders bedoeld. Daar gaat herstel over de manier waarop cliënten met hun psychische kwetsbaarheid omgaan, over hoe zij het een plek geven in het leven bij de pogingen een bevredigend en zinvol leven op te bouwen. Herstellen is een uniek en grillig proces van persoonlijke verandering waarin ruimte is voor zingeving. Het gaat vaak gepaard met ‘ups’ en ‘downs’. Herstellen betekent voor de cliënt accepteren van zijn kwetsbaarheden alsook de beperkingen die daaruit voortvloeien. Het veronderstelt een actieve vorm van accepteren: niet berusten in de kwetsbaarheden, maar uitgaan van de mogelijkheden. De cliënt heeft hierbij zelf de regie.

Meer dan een diagnose

Bij het krijgen van een diagnose - het ‘ziek’ worden - komen mensen vaak in een neerwaartse spiraal terecht. Zij zien zichzelf primair als mens met die diagnose en worden daar veelal door hun omgeving in bevestigd. Bij herstel gaat het om het versterken van de overige rollen, zoals de rol als partner, buurman, vriend, zoon enzovoorts.

Waarvan herstellen?

  • Kwetsbaarheid door een aandoening.
  • Psychisch lijden, in het zorgsysteem en in de samenleving.
  • (zelf)stigma.
  • Schade aan de persoonlijke identiteit en de maatschappelijke identiteit.
  • Trauma’s die zijn opgelopen in de zorg. 
  • Gevoel van hopeloosheid en machteloosheid.
  • Ontwrichting van het leven.
  • Verlies van perspectief en dromen.

Mens zijn

Een cliënt is niet zijn diagnose die met een ‘hapklare’ aanpak geholpen kan worden. Binnen de begeleiding is daarom evenwicht tussen de wetenschap van de diagnose en de mens om wie het gaat. Voor veel begeleiders betekent dit een omslag van ‘objectdenken’ naar ‘persoondenken’. De cliënt is regisseur van zijn eigen leven. Dit betekent dat de cliënt zelf mogelijkheden heeft om zijn leven inhoud te geven. De begeleider sluit daarbij aan en ondersteunt de cliënt. De focus ligt op wat de cliënt nodig denkt te hebben. Een eerlijk, persoonlijk, wederkerig en menselijk contact tussen begeleider en cliënt is van groot belang voor herstelondersteunende zorg.

Begeleiding en begeleider

Goede begeleiding begint bij een goede match tussen begeleider en cliënt. Bij de start wordt daarom veel geïnvesteerd in het opbouwen van vertrouwen en een goede (werk)relatie. Daarbij wordt uitgegaan van gelijkwaardigheid en wederkerigheid. De kern van herstelondersteunende begeleiding vormt de menselijke benadering, waarbij de begeleider vanuit zijn professie naast de cliënt staat. Het is een relatie waarin beiden kunnen zijn wie ze zijn. Binnen die relatie vormen de vijf B’s – betrouwbaar, betrokken, bekwaam, bewust en betekenisgevend – de kern.

  • Betrouwbaar: de cliënt kan altijd op de begeleider rekenen.
  • Betrokken: de begeleider is oprecht geïnteresseerd in het verhaal van de cliënt.
  • Bekwaam: de begeleider is professioneel (bekwaam) en persoonlijk (betrokken).
  • Bewust begeleiden: de begeleider is zich bewust van zijn eigen handelen en kan zijn handelen legitimeren.
  • Betekenisgevend begeleiden: binnen de begeleiding heeft de cliënt de regie.

Herstelfasen

In de praktijk vormen deze fasen geen lineair proces. De herstelfasen zijn:

  • Overweldigd worden door de aandoening.
  • Worstelen met de aandoening.
  • Leven met de aandoening.
  • Leven voorbij de aandoening.

Het moment waarop een herstelproces begint, is voor iedereen anders. Herstellen is een complexe en tijdrovende onderneming waarin zich vele crisissen, keerpunten en momenten van terugval kunnen voordoen. Een fase kan lang duren en soms blijft iemand zelfs de rest van zijn leven in een fase.

Herstelfactoren

Uit verschillende onderzoeken blijkt er een aantal gemeenschappelijke factoren te zijn die herstel en ook de kwaliteit van leven kunnen bevorderen of belemmeren. Die herstelbevorderende factoren zijn:

  • Keuzemogelijkheden: de begeleider biedt mogelijkheden aan, maar de uiteindelijke beslissing ligt bij de cliënt.
  • Hoop, geloof en vertrouwen: als iemand weer een doel heeft om voor te leven, is het mogelijk om beperkingen te accepteren en te werken aan zijn herstelproces.
  • Vervullen van sociale rollen: Bij herstelprocessen stappen cliënten uit hun rol van cliënt weer naar andere rollen, zoals burger, partner en collega.
  • Betekenisvol netwerk: cliënten zien het hebben en herstellen van relaties met vrienden of familie als belangrijk onderdeel van hun herstelproces.
  • Deelname aan activiteiten: werk of een andere vorm van participeren zorgt voor een positieve bekrachtiging en zorgt voor contact met de ‘buitenwereld’.
  • Ondersteuning bij praktische zaken, zoals huishoudelijke ondersteuning en meedenken in oplossingen om mee te doen in de samenleving.
  • Juiste medicatie: de cliënt krijgt de kans om met de psychiater te zoeken naar een geschikte dosering van het juiste medicament, passend bij de behandeling.
Aanmelden Stel een vraag